Sluiten van de papierkringloop

Mooie mondiale toekomst

Artikel - 22 maart 2013

Hergebruik heeft de wind mee. Terwijl Brussel de recyclingdoelen opschroeft, en de waarde van secundaire grondstoffen alom wordt geprezen, maakt Nederland zich sterk om een centrale rol te vervullen als grondstoffenrotonde. Het momentum is er. Elke afvalstroom bewandelt een ander pad naar een meer hoogwaardige verwerking. In deze serie brengt afvalforum telkens een stroom in beeld. Aflevering 2: papier.

Door Han van de Wiel

Een intrigerende gedachte: de kans dat deze pagina van afvalforum binnenkort is verwerkt in de voorpagina van het communistische Volksdagblad in China is niet groot, maar ook niet gelijk aan nul. Nederlanders zijn immers wereldkampioen inzamelaars van oudpapier, dat bij uitstek een globaal verhandelde grondstof is.
Het gaat goed met de grondstoffenrotonde van oudpapier, zeggen mensen die de markt kennen. Ze zien een ‘mooie toekomst’ voor de grondstof, zeker in mondiaal perspectief. Vooral China heeft voorlopig een onstilbare papierhonger. In Nederland zijn de vooruitzichten minder rooskleurig, doordat de vraag naar grafisch papier is ingezakt, een combinatie van ontlezing, digitalisering en recessie.

Lees meer »

Vrijwilligers

Oudpapier behoort tot de eerste stromen die onze samenleving vele decennia geleden massaal ging recyclen, afgezien van het zilverpapier van chocoladerepen en doppen van glazen melkflessen voor het zendelingenwerk van missionarissen. Wie heeft niet voor de sportclub, school, muziekvereniging of kerk oudpapier opgehaald of apart gehouden? Een kilo ‘bont’ - los papier en karton - levert tegenwoordig vier tot vijf cent op, voor een kilo houtvrij wit schrijfpapier wordt twintig cent neergelegd. Door de opkomst van de blauwe rolcontainer neemt de professionele inzameling steeds meer de rol van vrijwilligers over, al sporen nog veel organisaties hun leden aan om oudpapier in te zamelen.
De milieuvoordelen van hergebruik van papier zijn evident. Meer recyclen betekent minder papier in het restafval, dus minder verbranding en CO2-uitstoot. Meer recyclen betekent ook minder bomenkap en minder energieverbruik bij de papierproductie. Toch hebben houtvezels niet het eeuwige leven. In theorie kunnen ze zeven keer mee, maar het gemiddelde ligt in Europa op vier keer. “Na zeven keer zijn de vezels zo klein en kort, dat ze met het water wegspoelen”, vertelt Martin van Tuyl, directeur van SITA Paper Recycling & Trading. “Om de papierkwaliteit op peil te houden, zijn steeds nieuwe vezels nodig.”

Doelen gehaald

Terwijl wereldwijd oudpapier toeneemt, loopt in Nederland de afgelopen jaren het ingezamelde gewicht van oudpapier langzaam terug. “Een gevolg van de economische recessie en de ontlezing”, zegt Wienus van Oosterum, directeur van Papier Recycling Nederland. “In 2009 zegden veel mensen hun abonnementen op kranten en tijdschriften op. Dat was een enorme klap.” De teruggang in het grafische papier wordt deels goedgemaakt door de groei van kartonnen verpakkingsmateriaal. “De verpakkingen liepen in 2011 en 2012 goed door. We blijven immers eten.”
Het inzamel- en hergebruikpercentage van oudpapier voor de productie van nieuw papier en karton is in twee decennia omhoog geschoten van 58 procent in 1991 naar 86 procent in 2011. Van de 176 kilo papier en karton die elke Nederlander jaarlijks ‘consumeert’, wordt ongeveer 150 kilo als oudpapier ingezameld en hergebruikt. Het Nederlandse doel van 75 procent inzameling en hergebruik wordt al jaren ruimschoots gehaald. Meer nadruk op inzameling heeft volgens Van Tuyl zeker zin, omdat ‘er nog steeds veel papier en karton in het restafval zit.’ Er is een ‘maar’, stelt Van Tuyl: “Meer inzamelen betekent automatisch meer vervuild papier inzamelen. Met een toename daalt de kwaliteit van het oudpapier. Er zit een grens aan het inzamelen van oudpapier. Naar schatting tien procent van het papier wordt gebruikt voor persoonlijke hygiëne, zoals wc-papier en papieren zakdoekjes. Deze stroom is niet recyclebaar en moet verbrand worden voor energieopwekking.”
In de Europese Unie wordt gemiddeld iets meer dan 70 procent van het papier en karton ingezameld. Het doel van 70 procent in 2015, afgesproken door de Europese brancheorganisaties voor papierrecycling, is daarmee reeds behaald. Dat neemt niet weg, dat er veel ruimte is voor verbetering, zegt Merja Helander, voorzitter van de European Recovered Paper Association (ERPA). “Zeker in landen die onder het gemiddelde liggen. Met name in Zuid- en Oost-Europa is veel potentieel voor verbetering.” Maar, voegt ze eraan toe, alsjeblieft wel middels een goed inzamelsysteem. “Bij voorkeur door mensen thuis het papier te laten scheiden van het andere afval, zodat er monostromen ontstaan. We hebben liever geen gemengde - comingled - stromen zoals in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Die leiden tot onnodige vervuiling van oudpapier en lagere opbrengsten.”

Dissidente stem

Europa heeft de ambitie een recyclingsociety te worden. Voor oudpapier ligt een doorbraak in het verschiet wanneer het de felbegeerde einde-afvalstatus krijgt. Vanaf dat moment gaat oudpapier als product door het leven en kan het zonder de belemmeringen die voor afval gelden worden verhandeld.
Binnen technische comités wordt al geruime tijd over de einde-afvalstatus voor oudpapier gesproken, met name over de kwaliteitscriteria. Al jaren zijn de belanghebbenden het grondig met elkaar eens: oudpapier moet de einde-afvalstatus krijgen. Sinds kort is er echter één dissidente stem: de papierindustrie. “Die industrie is om redenen die ik niet ken van de ene dag op de andere van mening veranderd”, zegt Helander van ERPA. De redenen van de omslag laten zich raden: waar de afvalstoffenmarkt onderhevig is aan administratieve regeldruk - Van Tuyl noemt het in zijn sector beruchte begeleidingsdocument Bijlage VII - kan het product oudpapier binnenkort veel vrijer wereldwijd worden verhandeld. Dus zolang oudpapier afval is, blijft er meer in Europa, en dat is in het belang van de papierfabrieken. Voor de inzamelaars en verwerkers van oudpapier is dat ongunstig. Ze hebben te maken met een krimpende Europese markt, terwijl die in China juist booming is: bijna 14 procent van het in de EU ingezamelde oudpapier gaat richting China. Van Tuyl: “Een gemiddelde Chinees verbruikt jaarlijks 60 kilo oudpapier. Een paar jaar geleden was dat de helft. De potentie in China is dus mega.” De verrassende omslag van de papierindustrie heeft volgens Helander geen grote gevolgen. Ze verwacht niet dat de einde-afvalstatus voor oudpapier niet doorgaat. “De industrie heeft hopelijk niet zoveel macht om het goede resultaat te bederven. We zijn er van overtuigd dat de Europese beslissers het juiste doen.”

"Door de economische recessie en de ontlezing neemt de inzameling in Nederland af."
Wienus van Oosterum - Papier Recycling Nederland
"We hebben liever geen gemengde stromen."
Merja Helander - European Recovered Paper Association
"De potentie in China is mega."
Martin van Tuyl - SITA Paper Recycling & Trading