Shift Happens

Circulaire economie centraal tijdens Afvalconferentie 2013

Artikel - 08 oktober 2013

De Afvalconferentie in Driebergen was dit jaar constructief en positief van toon. Producenten, rijksoverheid, gemeenten, de milieubeweging: alle partijen reikten elkaar de helpende hand op weg naar de circulaire economie. 'Afval wordt sexy', hield trendwatcher Adjiedj Bakas de zaal voor.

Door Addo van der Eijk ©Copyright

Dat de afvalwereld werk maakt van de circulaire economie stond volgens de aanwezigen vast. Maar liefst 92 procent van de deelnemers aan de Afvalconferentie betitelde het thema als leidend voor de afvalsector voor de komende vijf tot tien jaar. De Afvalconferentie op 2 oktober 2013 was het jaarlijks terugkerende evenement voor de afvalsector.

Lees meer »

Bijna tweehonderd mensen zaten in de zaal, evenredig verdeeld over overheden, publieke en private bedrijven. De circulaire economie was op de conferentie alom aanwezig; bij de plenaire debatten, de deelsessies, het rondetafelgesprek en bij de gesprekken in de wandelgangen. De afvalwereld omarmt het kringloopdenken. Met de stemkastjes in de hand stelde een meerderheid dat de afvalsector de kansen van de circulaire economie voortvarend oppakt. De marktreview van Frank Hopstaken van FFact, een jaarlijks onderdeel van de conferentie, ondersteunde de stelling. Hopstaken: "Terwijl de totale marktomvang stabiel blijft, groeit het segment recycling. Recycling zit in de lift. Afvalbedrijven doen het waanzinnig goed met maatschappelijk verantwoord ondernemen."
Maar hoe nu verder? Wie stippelt het pad uit naar een circulaire economie? "Wie neemt de regie?"hield dagvoorzitter Marieke van de Werf de zaal voor.

Afvalakkoord

De zaal wees naar de overheid. Meer dan zestig procent vond dat de overheid een sturende rol moet spelen om grondstoffen circulair in te zetten. Tjerk Wagenaar, directeur van Natuur & Milieu, hield een gloedvol pleidooi voor een gezamenlijke aanpak. Refererend aan het onlangs afgesloten Energieakkoord zou hij graag een Nationaal Afvalakkoord willen zien, waarin overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties samen optrekken. "We moeten samen tot oplossingen komen. De transitie moet veel sneller dan nu het geval is. Ga innoveren, ga experimenteren, rammel aan deuren, leg verbanden met andere bedrijven. Bij het topsectorenbeleid kom ik de afvalsector nauwelijks tegen", daagde hij de zaal uit.
Van der Werf zag de grondstoffenschaarste als drijvende kracht achter de circulaire economie. Ze constateerde reeds een omslag. "We gaan van recycling omdat er wetgeving is naar recycling omdat grondstoffen schaars worden", zei ze. Ook de zaal zette de troeven op schaarste. Het merendeel koos voor schaarste als harde vereiste voor een circulaire economie. Aan die voorwaarde wordt nog niet voldaan, vertelde Jan Rooijakkers, directeur Twence Afval en Energie. "De meeste stromen zijn op dit moment nog niet schaars. Zolang de milieugevolgen niet in primaire grondstoffen worden meegerekend, pakken secundaire grondstoffen duurder uit en ontbreken de verdienmodellen." Wagenaar riep op om niet te wachten tot er schaarste is, al zag hij wel het probleem van een onzekere overgangsfase naar een circulaire economie. Hij noemde stranded assets als een dilemma. "Voor afvalbedrijven is het momenteel onzeker of investeringen over een lange termijn renderen."
Michael Persson, journalist bij de Volkskrant, constateerde een trend naar decentrale oplossingen. Net als Wagenaar verwees hij naar de energiesector, waar burgers in wijkverband duurzame energie opwekken. "Met afval zie je hetzelfde gebeuren, burgers die afgedankte spullen opknappen en aan de buren geven." Van der Werf vulde aan: "Ich bin ein supplier. Je veroorzaakt als burger geen afval meer, iedereen is een grondstoffenleverancier."

Trendwatcher Bakas heeft vertrouwen in de vindingrijkheid van de mens

Proeverij

Voor de deelsessies konden de deelnemers kiezen uit drie thema’s: de biobased economy, veiligheidsbewustzijn en Europa. In Brussel staat volgend jaar een herziening van de EU-afvalwetgeving op de agenda, liet Julius Langendorff, plaatsvervangend hoofd van de Afdeling Afvalbeheer en Recycling van de Europese Commissie, tijdens zijn deelsessie weten. "We kijken momenteel naar overlap tussen richtlijnen, of we regels kunnen vereenvoudigen, of we statistieken en methoden kunnen verbeteren en of we kwantitatieve doelstellingen gaan aanscherpen." Knelpunt in Europa is de implementatie, erkende Langendorff. Terwijl Brussel bespreekt of de afvallat omhoog moet, liggen veel lidstaten mijlenver achter met de uitvoering van de huidige richtlijnen. "Implementatie van de Europese milieurichtlijnen levert de afvalsector vierhonderdduizend extra banen op", aldus Langendorff.
De marktplaats was ditmaal opgezet als een inspirerende gemeentelijke proeverij, waarbij gemeenten in hun inzamelkeuken lieten kijken. Welke aanpak blijkt in de praktijk succesvol? Staande naast de marktkraam gaven Vlaamse en Nederlandse gemeenten tekst en uitleg. Marc Leemans van Rova sprak over het innovatieve concept van 'omgekeerd inzamelen', waarbij Rova hoge service biedt op grondstoffen, en lage op restafval. "Burgers moeten het restafval wegbrengen, terwijl we waardevolle stromen als papier en plastic aan huis ophalen. Het gevolg: twintig procent minder restafval, tegen lagere kosten." Koen van Caimere, Ivago-woordvoerder uit het Belgische Gent, benadrukte het belang van communicatie. "Onze inzamelsystemen zijn vrij klassiek, maar door burgers goed te informeren zijn we erin geslaagd het restafval sterk te verminderen. Onze eigen verbrandingsoven draait nog slechts voor de helft op ons huishoudelijk afval. De andere helft aan capaciteit verkopen we aan derden, waardoor onze kosten dalen." Wat opviel aan de proeverij waren de inzamelresul-taten: alle grafieken van de gemeenten vertoonden een stijgende lijn. Het landelijke doel van 65 procent recycling van huishoudelijk afval blijkt op gemeentelijke schaal mogelijk.

'Om kansen te realiseren, moeten ketens meer samenwerken', aldus Kuijpers
van links naar rechts: Mariek van der Werf, Wim van Lieshout (HVC), Chris Kuijpers (IenM) en Henk de Bruin (Philips)

Ketensamenwerking

Het toekomstbeeld van trendwatcher Adjiedj Bakas barstte van de positieve energie. "Shift Happens", zei hij enthousiasmerend. Bakas heeft vertrouwen in de vindingrijkheid van de mens. In sneltreinvaart kwamen tijdens zijn presentatie kansrijke innovaties voorbij: van de Phoneblock - een mobiel die bestaat uit losse componenten - tot plastic-etende paddenstoelen. Bakas inspireerde en zette vooral aan tot actie. "Jullie zitten op een goudmijn. Uitstellen is zo 2012. Ga de mensen verleiden. Breng afval veel vrolijker, veel leuker. Afval is sexy."
Tijdens het afsluitende rondetafelgesprek over de circulaire economie legde Wim van Lieshout, algemeen directeur van HVC, de prikkelende vraag voor: "Zijn wij als afvalsector deel van de oplossing of deel van het probleem." De rol voor de sector wordt gezien. "Om zuivere secundaire grondstoffen te leveren. Laten we met elkaar kijken waar we in de keten de meeste waarde kunnen creëren", nodigde Henk de Bruin, hoofd duurzaamheid van Philips, uit. Voor de branche ligt volgens hem een belangrijke functie in het verschiet, namelijk die van makelaar in materialen. "Om kansen te realiseren, moeten ketens meer gaan samenwerken", haakte Chris Kuijpers, directeur-generaal bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu, aan. "Er ligt een grote uitdaging voor de afvalsector om zichzelf te vernieuwen. De afvalsector is een vrij gesloten wereld. Sla de vleugels uit."

Fotografie Afvalconferentie 2013: Robert Goddyn

"We moeten samen tot oplossingen komen."
Tjerk Wagenaar - Natuur & Milieu
"Er ligt een grote uitdaging voor de afvalsector om zichzelf te vernieuwen."
Chris Kuijpers - Ministerie van Infrastructuur en Milieu
"Laten we met elkaar kijken waar we in de keten de meeste waarde kunnen creëren."
Henk de Bruin - Philips
"Ich bin ein supplier."
Marieke van der Werf - dagvoorzitter Afvalconferentie 2013
"Jullie zitten op een goudmijn."
Adjiedj Bakas - trendwachter