Schouders onder circulaire economie

Nederland ontwikkelt zich tot Europese grondstoffenrotonde

Artikel - 09 oktober 2013

De afvalsector zet zijn schouders onder de circulaire economie. Met vereende krachten wil de branche Nederland ontwikkelen tot een Europese grondstoffenrotonde, waar grondstoffen optimaal worden benut en hergebruikt. Ketensamenwerking, innovatieve scheidingstechnieken en import van waardevolle secundaire grondstoffen brengen de circulaire economie tot stand.

Door Addo van der Eijk ©Copyright

Aan de horizon gloort de circulaire economie, een samenleving waarin kringlopen vanzelfsprekend zijn gesloten. Bij een circulaire economie staat hergebruik centraal. Juist daar ligt de kracht van de Nederlandse afvalsector. Nieuw is deze economie niet. Nederland is al een eind op weg. Op 7 oktober een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving over groene innovaties. Het Planbureau uit zorgen over de Nederlandse economie op het gebied van groene innovatie, maar is juist lovend over de afvalsector. "Nederland is sterk in hergebruik van afval en voert de internationale recycle-ranglijstjes aan", concludeert het Planbureau. De recyclecijfers liggen hoog. Bijna 90 procent van het afval wordt reeds hergebruikt of nuttig toegepast. Voor stromen als bouw- en sloopafval en metaal is de kringloop met bijna 100 procent hergebruik nagenoeg rond. En dat, terwijl Europa niet verder komt dan gemiddeld 40 procent recycling.

Lees meer »

"We zijn in Nederland goed op weg. In Europa lopen we aan kop", stelt John Vernooij, directeur van Omrin, tevreden vast. De afvalbranche zit volgens hem midden in de transitie naar een verregaande circulaire economie. Daarbij staat de sector niet stil. Vernooij: "Op dit moment vindt een ware explosie aan initiatieven plaats om grondstoffen uit restafval te benutten. Neem alleen al kunststof. Werd in 2008 nog nauwelijks kunststof hergebruikt, inmiddels wordt in Nederland circa honderdduizend ton kunststof ingezameld, door bronscheiding of door het nascheiden van restafval met innovatieve technieken. Ook voor textiel, drankenkartons en andere afvalstromen lopen initiatieven. De gemeenten en de afvalbranche zijn bezig met het verminderen van restafval en maken daarin grote slagen."

Ketensamenwerking

Ondanks de hoge huidige recyclingpercentages ligt er nog een forse opgave, erkent Vernooij. Hoe het pad naar een circulaire economie te vereffenen? Vernooij ziet ketensamenwerking als een sleutel tot succes. "Ketenpartners moeten elkaar gaan vinden. We komen van een lineaire economie - van kopen, gebruiken en afdanken. Tot voor kort waren dat drie gescheiden werelden. Willen we van afval naar grondstof, dan moeten we intensiever met producenten en consumenten samenwerken. Wij pleiten voor een integrale aanpak, waarbij afvalbedrijven naar voren schuiven in de keten, en met partners op zoek gaan naar kansen voor waardevermeerdering." Vernooij neemt het voortouw. Omrin werkt nauw samen met onder andere hogescholen en Philips om waardevolle kunststoffen uit huishoudelijk afval te benutten. "In een circulaire economie speelt de afvalsector een andere rol. Niet meer primair als opruimer van afval, maar als bindmiddel tussen de schakels in de keten. Onze kennis is onze kracht. De Nederlandse afvalsector staat wereldwijd hoog aangeschreven. In toenemende mate gaan we producenten bijstaan door zuivere grondstoffen te leveren, en door ze te helpen duurzamer te produceren." Ook kan de afvalsector een bijdrage leveren aan het ontwerpen van producten die optimaal recyclebaar zijn.

Grondstoffenrotonde

Om een vooraanstaande rol te spelen in de Europese circulaire economie, wil Nederland uitgroeien tot een grondstoffenrotonde. Als belangrijke drijfveren noemt Vernooij de milieudoelen van gemeenten en de grondstoffenschaarste. "Continenten en landen zijn druk doende hun grondstofposities veilig te stellen. De verkrijgbaarheid van grondstoffen is van groot economisch belang voor de Nederlandse industrie." Nederland heeft de ideale ingrediënten in huis om zich tot grondstoffenrotonde te ontwikkelen. Dat stelt Jasper de Jong, commercieel directeur van AVR. "We hebben ijzersterke troeven in handen: de havens van Rotterdam en Amsterdam, een goede logistieke sector en een hoogwaardig verwerkingscentrum. Deze ijzers geven ons een voorsprong op andere landen. Wij zijn een ideaal knooppunt om afval om te zetten in nieuwe bruikbare grondstoffen."
De Jong ziet de import van brandbaar restafval als een belangrijke schakel in de circulaire economie. "Recycling en verbranding groeien in Nederland naar elkaar toe. Ze gaan hand in hand. Afvalenergiecentrales maken plannen voor het bouwen van geavanceerde scheidingsinstallaties, die waardevolle grondstoffen als koper en kunststof uit restafval halen. Restafval importeren draagt bij aan een Europese vergroening. Het voorkomt dat restafval elders op de stort belandt. Wij halen eruit wat erin zit." De fractie die overblijft, zetten de centrales om in duurzame energie. De Jong: "Onze centrales dragen bij aan een omslag naar een duurzame energievoorziening. We produceren duurzame elektriciteit en weten de warmte en stoom steeds beter te benutten. Talloze warmteprojecten zijn aanstaande. In Rotterdam levert AVR dit jaar warmte via een leiding aan woningen en stoom aan bedrijven. Dankzij onze warmte sluit een gasgestookte energiecentrale de deuren. Zo helpen wij over te schakelen van fossiele naar duurzame brandstoffen." De inzet van de sector sluit volgens De Jong naadloos aan op de ambities van het Energieakkoord, dat momenteel brede steun krijgt. "De afvalbranche is een grootleverancier van duurzame energie. Vandaag de dag produceren we 4 petajoule aan duurzame warmte. Met de lopende projecten gaan we naar minstens 6 petajoule, een groei van minimaal vijftig procent."

Meerwaarde

Coolrec, vooraanstaand recycler van elektrische en elektronische apparatuur zoals computers en huishoudelijke apparaten, is het toonbeeld van een grondstoffenrotonde. "Uit afvalstromen die wij onder meer aanschaffen in het buitenland, maken wij met geavanceerde scheidingstechnieken grondstoffen, zoals zuivere plastics en metalen. Jaarlijks recyclen wij 160 duizend ton afval", vertelt algemeen directeur Nico van Lith. Als voorbeeld noemt hij de computer: "Daarvan zetten wij 95 procent van het gewicht om in zuivere grondstoffen, die hun weg vinden in nieuwe producten." Om de grondstoffenrotonde te stimuleren pleit Van Lith voor het beslechten van administratieve grensbarrières. "Momenteel bemoeilijken vergunningen en bankgaranties de import naar Nederland. De Nederlandse overheid stelt zelfs strengere eisen dan andere Europese lidstaten. Het is van belang om in Europa een gelijkwaardig speelveld te creëren." De meerwaarde van verwerking in Nederland is volgens Van Lith evident. Naast economische motieven wijst hij op de forse milieuwinst, zelfs bij het overbruggen van grote afstanden. "De CO2-uitstoot van afvaltransport valt in het niet bij de milieu- en klimaatvoordelen van hergebruik. Het alternatief is dat plasticmengels naar lagelonenlanden gaan, waar ze onder slechte arbeidsomstandigheden worden verwerkt. De reststroom wordt er gestort of verbrand in de open lucht. Wat bij ons overblijft, wordt arbovriendelijk verwerkt in hoogwaardige afvalenergiecentrales. De kracht van Nederland is onze totale verwerkingsstructuur. Daarin lopen we voorop in de wereld." "Hoeveel we er ook uithalen, er blijft altijd een reststroom over", vult De Jong aan. "Op weg naar een circulaire economie neemt het afvalvolume onherroepelijk af. De stromen die nog vrijkomen, zullen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. Toch zal er altijd een stroom blijven, waarvoor verbranden met energieterugwinning de beste optie is. Een land als Nederland kan niet zonder afvalenergiecentrales."

"Ketenpartners moeten elkaar gaan vinden."
John Vernooij - Omrin
"Wij dragen bij aan een omslag naar een duurzame energievoorziening."
Jasper de Jong - AVR
"De kracht van Nederland is onze totale verwerkingsstructuur."
Nico van Lith - Coolrec
Visie Vereniging Afvalbedrijven

Voor het ontwikkelen van een verregaande circulaire economie heeft de Vereniging Afvalbedrijven (VA) vijf speerpunten geformuleerd.

1 Breed gedragen restafvaldoestellingen voor gemeenten
Herbruikbare stromen moeten zo vroeg mogelijk in de keten worden veiliggesteld. Vooral in grote gemeenten kan nog een flinke slag worden gemaakt. De VA bepleit restafvaldoelstellingen voor gemeenten op basis van stedelijkheidsklasse. Dit stimuleert gemeenten de inzameling te optimaliseren, en laat de keuze van de middelen aan hen.

2 Optimaliseren van de waardeketen
Optimaliseren van de waardeketen kan alleen worden gerealiseerd via een integrale aanpak met een focus vóór in de keten. Daarbij bepleit de VA de volgende maatregelen:

  • Ontwerpen voor een optimale recycling (ecodesign)
  • Stimuleren van gebruik secundaire grondstoffen op Europese schaal
  • Duurzaam inkopen door overheden
  • Verduidelijken juridische kader voor het beter vermarkten van secundaire materialen

3 Nederland als grondstoffenrotonde
Met zijn sterke logistieke positie en koploperpositie bij recycling heeft Nederland belangrijke troeven in handen voor groene groei. Investeringen in grootschalige recycling hebben een versterkend effect op economie, werkgelegenheid en internationale handelspositie. Ook worden grondstoffen veiliggesteld voor de Nederlandse markt. Import van afval en schaalgrootte zijn hierbij belangrijke voorwaarden. De VA vindt het belangrijk dat de Nederlandse overheid de juiste randvoorwaarden creëert en Nederland positioneert als hoogwaardig verwerkingscentrum in Europa.

4 Import brandbaar restafval belangrijke schakel in circulaire economie
In een circulaire economie moet de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen worden verminderd. De Nederlandse AEC’s leveren een belangrijke bijdrage aan de hernieuwbare energiedoelstelling. Met de import van brandbaar restafval is de levering van elektriciteit en warmte gewaarborgd. Om de Europese markt goed te laten functioneren is het belangrijk dat afval naar de locatie gebracht kan worden met de beste recycling- en verwerkingsfaciliteiten. Nederland beschikt hierover. De bestaande importpositie van Nederland moet worden gewaarborgd en waar nodig geïntensiveerd.

5 Een gezonde verwijderingsstructuur
Ook in een circulaire economie blijven afvalstromen over waarvan verdere scheiding en recycling niet opportuun is. Voor afval dat niet-recyclebaar en niet-brandbaar is, is duurzaam storten een onmisbare optie. De VA vraagt aandacht van de overheid om de stortsector gezond te houden.