Nederlands stort- en restafval in de min

Werkgroep Afvalregistratie presenteert afvalcijfers 2013

Artikel - 17 december 2014

Het jaar 2013 kent ups en downs. Meer import, minder storten en iets minder gft vanwege het slechte voorjaarsweer. Deze bevindingen staan in de jaarrapportage van de Werkgroep Afvalregistratie. Wat opvalt is de aandacht van de afvalbranche voor energie. Uit het afval weet de afvalsector steeds meer groene stroom en duurzame warmte te winnen.

Door Addo van der Eijk   ©copyright

Recent verschenen de definitieve cijfers van de Werkgroep Afvalregistratie. De rapportage schetst het beeld van slechts een klein deel van de afvalmarkt, namelijk de stromen naar stortplaatsen, afvalenergiecentrales (AEC's), gft-verwerkingsinstallaties en grondverwerkingsbedrijven. Het overgrote deel - bijna tachtig procent van het afval - komt in de registratie niet aan bod. "Dat gaat als grondstof richting recycling. We zouden graag zien dat ook over die stroom jaarlijks gepubliceerd wordt", legt Jaap Pranger, voorzitter van de Afdeling Energie uit Afval van de Vereniging Afvalbedrijven, uit. De stroom richting AEC’s bleef vorig jaar met 7,5 miljoen ton afval nagenoeg gelijk. Wel verschoof de herkomst. De import nam een grote vlucht. "We importeren steeds meer Europees afval, hoofdzakelijk uit het Verenigd Koninkrijk. In 2013 kwam 1,6 miljoen ton brandbaar afval ons land binnen, 0,6 miljoen ton meer dan het jaar ervoor."
De Nederlandse AEC’s opereren binnen een Europese afvalmarkt. Milieu en klimaat zijn erbij gebaat. Pranger: "Met de import ondersteunen wij andere lidstaten, waar de afvalverwerking van minder hoog niveau is. Daar zou het afval worden gestort, terwijl onze AEC’s het omzetten in duurzame elektriciteit en warmte. Door afval te importeren helpen we Europa, en dus ook Nederland, op weg naar een circulaire economie. Andere lidstaten kunnen de transitie naar recycling versnellen omdat ze niet hoeven te investeren in verbrandingscapciteit."

Lees meer »

Het jaar 2013 in procenten

  • 1 procent meer verbrand afval
  • 2 procent minder gft-afval
  • 3 procent minder verwerkte grond
  • 16 procent meer geleverde AEC-warmte
  • 26 procent minder netto gestort afval
  • 56 procent meer import van brandbaar afval

Duurzame warmte

Terwijl de import steeg, daalde in 2013 de aanvoer van Nederlands brandbaar afval. "We hebben 0,5 miljoen ton minder Nederlands afval verwerkt", stelt Pranger vast. Of deze afname een eerste stap is naar een halvering - ten opzichte van het referentiejaar 2012 - van de stroom richting AEC's en stortplaatsen zoals het kabinet voorstaat, zal de toekomst uitwijzen. Staatssecretaris Mansveld stelt het doel in haar programma Van Afval Naar Grondstof (VANG). Mogelijk is de afname hoofdzakelijk te wijten aan de economische crisis, waardoor huishoudens en bedrijven minder afval produceren.
"Dat de AEC’s een hoge energie-efficiency bereiken, bewijzen de energiecijfers over 2013. Vooral duurzame warmte is in trek. Naast elektriciteit leverden de installaties maar liefst 16,3 petajoule aan warmte, een stijging van zestien procent”, vertelt Pranger. Twence levert sinds 2013 in Hengelo meer stoom aan chemiebedrijf AkzoNobel. AVR Rijnmond zorgt met een stoomleiding van twee kilometer voor een enorme CO2-reductie in de regio Rijnmond. Verscheidene installaties zetten momenteel projecten op om CO2 nuttig toe te passen. Bijvoorbeeld in de glastuinbouw, waar planten er beter op groeien, en voor de productie van soda (natriumbicarbonaat).

Iets minder gft verwerkt, minder Nederlands restafval verbrand en minder afval gestort in 2013

Gft onder de aandacht

Gescheiden gft inzamelen is in opkomst, aangedreven door het hoge VANG-doel van vijfenzeventig procent scheiding van huishoudelijk afval in 2020. "Overheden beseffen dat dit doel enkel haalbaar is met een verbeterde gft-inzameling. Er zit nog veertig procent gft in het restafval. Het terugwinnen daarvan betekent een enorme stap richting het bereiken van de VANG-doelstellingen." Aan het woord is Ger de Jong, voorzitter van de Afdeling Bioconversie. Hij ziet beweging bij gemeenten. Wethouders starten pilots, en stellen scherpe doelen in nota’s en beleidsplannen. Ondanks de toegenomen aandacht daalde het ingezamelde gft in 2013 licht. Na een stijging van twee jaar op rij verwerkten de Nederlandse gft-verwerkers 1.277 kton gft, een afname van twee procent. De Jong wijt de afname aan het slechte voorjaar. "Door het koude en droge voorjaarsweer kwam het groen - de bladeren en planten - pas laat op gang. Eind maart sneeuwde het nog. Tuinafval bleef daardoor achter." Goed nieuws is dat Overijsselse gemeenten dankzij het omgekeerd inzamelen zelfs tijdens slecht weer meer gft wisten in te zamelen. "Een betere gft-inzameling is absoluut mogelijk", concludeert De Jong.
Vergisten is nog steeds in opmars. De energie in gft wordt steeds beter benut. De Jong: "Gft-vergisting neemt al jaren toe. De hoeveelheid vergist gft is sinds 2010 meer dan verdubbeld. Vorig jaar werd 373 kton gft omgezet in biogas." Vooral groen gas, dat van biogas wordt gemaakt, is populair. Groen gas kan dienen als brandstof of worden ingevoerd in het aardgasnet. De Jong geeft Meerlanden, waar hij directeur is, als voorbeeld: "Onze vergister draait sinds 2011 en produceert circa 2,5 miljoen kuub groen gas per jaar. Dat is voldoende voor 350 voertuigen."
De Jong voorziet de komende jaren een stijgende lijn van de gft-inzameling, de vergisting en de winning van nieuwe duurzame producten, zoals bio-aromaten, vezels en bioplastics. "Samen met gemeenten zetten we onze schouders onder de inzameling. Niet alleen dorpen, ook grote steden, zoals Amsterdam, Rotterdam en Den Bosch, maken er momenteel werk van. Zelfs in de hoogbouw komen steeds meer initiatieven. Het keukenafval dat daar vrijkomt heeft veel potentie."

Wat is de Werkgroep Afvalregistratie?
De Werkgroep Afvalregistratie rapporteert jaarlijks de hoeveelheid verbrand, gestort, gecomposteerd/vergist afval en de verwerking van grond en baggerspecie in Nederland. In de werkgroep participeren het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging Afvalbedrijven en de afdelingen Bodem+ en Afval en Materialen van Rijkswaterstaat. De gegevens zijn vastgelegd in het rapport Afvalverwerking in Nederland, gegevens 2013.

Storten fluctueert

Het stortaanbod schiet de laatste jaren op en neer. Verleden jaar nam het storten met ongeveer een kwart af, terwijl het een jaar eerder nog fors toenam. De fluctuatie gaat samen met het afschaffen en opnieuw invoeren van de stortbelasting. Bert Krom, voorzitter van de Afdeling Storten: "Begin 2012 werd de belasting afgeschaft. Daarna kregen stortplaatsen veel afval binnen, dat het jaar ervoor was opgeslagen. In 2013 is weer een normale, beleidsmatig te verwachten, hoeveelheid gestort. Maar begin 2014 nam het storten weer toe, omdat bedrijven anticipeerden op de herinvoering van de belasting in april, terwijl het aanbod na april logischerwijs weer behoorlijk afnam." Het hollen of stilstaan doet de branche geen goed. Krom wil graag zekerheid en een eenduidig overheidsbeleid voor de langere termijn. De al decennialang dalende stortcijfers, een gewenste ontwikkeling, speelt de sector parten. "De activiteit storten is structureel verliesgevend", zegt Krom, verwijzend naar de quick scan uit 2013 naar de financieel-economische situatie van de stortsector. "Bedrijven zetten hun stortlocaties zoveel mogelijk in voor andere (bewerkings)activiteiten om hun activiteit storten in de lucht te houden. Overigens blijft het storten als vangnet ook in een circulaire economie nodig, net als verbranden met energieopwekking. Storten neemt een belangrijke functie in binnen de afvalinfrastructuur. Hoeveel we ook recyclen, er blijven altijd residustromen over. Daarnaast kunnen stortplaatsen als grootschalige bufferlocatie worden benut. De uitdaging is nu om de stortactiviteit duurzaam te maken. Met ons concept van duurzaam stortbeheer willen we een einde maken aan de eeuwigdurende nazorg, en binnen een generatie de nadelige milieueffecten oplossen." Net als de AEC’s en composteerders ontpoppen stortplaatsen zich meer en meer als energieleveranciers. Naast het stortgas, dat ze al decennialang produceren en inzetten, plaatsen ze zonnepanelen en loopt er een project om zonnefolie te integreren in afdekfolie.

"De hoeveelheid vergist gft is sinds 2010 meer dan verdubbeld."
Ger de Jong - Vereniging Afvalbedrijven - Afdeling Bioconversie
"Met de import ondersteunen wij andere lidstaten, waar de afvalverwerking van minder hoog niveau is."
Jaap Pranger - Vereniging Afvalbedrijven - Afdeling Energie uit Afval
"Storten blijft een belangrijke functie behouden binnen de afvalinfrastructuur."
Bert Krom - Vereniging Afvalbedrijven - Afdeling Storten