Groene bak blijft beste oplossing

Levenscyclusanalyse: voedselrestenvermaler leidt tot meer milieuschade en hogere kosten

Artikel - 15 december 2014

Etensresten weggooien in de gootsteen is niet verstandig. Met een voedselrestenvermaler spoelen naast aardappelschillen, broccoliresten en vleesbotjes ook geld en milieuvoordelen door de gootsteen. Experts wijzen bovendien op de vele risico’s. Bronscheiden met de groene bak blijkt veruit de beste verwerkingsroute. Ook voor de hoogbouw.

Door Sander Ruijsbroek ©copyright

Hoewel in Nederland gemeenten groente-, fruit- en tuinafval (gft) al lange tijd gescheiden inzamelen, bestaat ongeveer veertig procent van het restafval nog steeds uit voedselresten. Verschillende partijen zoeken naar wegen om gft hoogwaardig te verwerken. Zo deed Hengelo een proef met de voedselrestenvermaler. "Ik gooi er van alles in", zegt een Hengelose op het NOS-journaal. "Blaadjes van spruitjes, het brood dat overblijft en zelfs de botjes van de karbonades. Eigenlijk al het etensafval plus het afval dat op borden blijft liggen." Een vermaler vermaalt het afval en voert het af via het rioolwater. Bij de zuivering van het rioolwater wordt biogas gewonnen in speciale gistingsvaten. Volgens de gemeente Hengelo bieden vermalers een oplossing voor hoogbouw en appartementen, waar de gemeente het gft niet gescheiden inzamelt.
Gijs Langeveld, gft-expert namens de Vereniging Afvalbedrijven, vindt dat gemeenten moeten experimenteren, maar hamert wel op het belang van bronscheiden. "Ook bij de hoogbouw liggen veel kansen om voedselresten apart in te zamelen", zegt hij. Volgens de gft-expert is er de laatste jaren te weinig gebeurd met gft bij hoogbouw. In steden met veel hoogbouw, zoals Amsterdam, Den Haag en Rotterdam, valt veel te winnen. "We moeten zoeken naar wat wel en niet werkt. Uiteindelijk gaat het om een gezamenlijk belang", legt Langeveld uit.

Lees meer »

Gemiste kans

Voedselrestenvermalers vindt Langeveld verre van ideaal. "Vermalers die direct worden aangesloten op het riool hebben één groot nadeel: alle waardevolle nutriënten stromen weg, zodat je er geen compost meer van kunt maken." Een gemiste kans, stelt ook Robert Jan Saft van Attero. "De bestaande route via de groene bak is de beste oplossing voor het milieu. Van de inhoud maken we compost, dat wordt toegepast als bodemverbeteraar in onder andere potgrond. Hiermee voorkomen we de inzet van veen dat uit natuurgebieden wordt gewonnen. Bovendien nemen de vruchtbaarheid van landbouwgrond en de weerstand tegen gewasziektes toe door compost."
Van gft wordt niet alleen compost gemaakt, maar ook biogas. Saft: "Veel verwerkers hebben hun composteerhallen en -tunnels uitgebreid met een vergistingsinstallatie. Bij gft-vergisting komt biogas vrij. Van dat gas maken we groene warmte en duurzame elektriciteit. Maar we kunnen het ook 'upgraden' tot aardgaskwaliteit, door CO2 af te scheiden en het methaangas te zuiveren. Dit groene gas kunnen we dan invoeren op het aardgasnet." Op groen gas rijden kan ook. Steeds meer auto's en inzamelwagens rijden op gft-afval. Er zijn meer innovaties in de sector. "Sommige gft-verwerkers zetten houtdeeltjes uit het gft-afval in als duurzame brandstof voor bio-energiecentrales. Eén bedrijf benut zelfs de restwarmte uit de tunnelcompostering. De warmte levert het bedrijf aan de naastgelegen bromeliakwekerij."

Bronscheiden is en blijft veruit de beste verwerkingsroute voor gft

Hogere kosten

Saft werkte mee aan een levenscyclusanalyse in opdracht van STOWA, Stichting RIONED en RVO over de verwerking van voedselresten. De resultaten worden in 2015 naar buiten gebracht. De analyse beoordeelt diverse voor- en nadelen van inzameling, transport en verwerking. De resultaten laten zien dat de groene bak op milieugebied veel beter scoort dan een voedselrestenvermaler. "Wij vinden de toepassing van voedselvermalers dan ook een heilloze weg die leidt tot meer milieuschade en hogere kosten voor de burger", vertelt Saft. Hij benadrukt het economisch nadeel van de voedselrestenvermaler. "We moeten het kostenplaatje niet vergeten. Nu betaalt een huishouden ongeveer twintig euro per jaar om gft af te voeren. Een eenvoudige vermaler kost alleen al driehonderd euro. Daar komen nog de kosten van energieverbruik en de extra kosten voor waterzuivering bij. Huishoudens gaan de meerkosten terugzien in hun rioolheffing." Daarom moeten we volgens Langeveld ook kijken naar alternatieven, waarbij het scheiden aan de bron centraal staat. "Je kunt denken aan bio-afbreekbare of papieren zakjes", suggereert hij. "Vervolgens moet je bepalen waar een bewoner deze zakjes kwijt kan: aan huis of via vaste verzamelpunten in de wijk? Daar zijn goede oplossingen voor te ontwerpen."
Langeveld vindt dat gemeenten van elkaar moeten leren. Talloze steden laten zien dat de betere gft-inzameling in de hoogbouw mogelijk is. "Kijk eens naar Milaan; daar woont 95 procent van de huishoudens in hoogbouw. Sinds november 2012 haalt de gemeente voedselresten apart op. De resultaten zijn verbluffend: bijna negentig procent van de Milanezen scheidt voedselresten."

Mini-milieustraten in de openbare ruimte bieden kansen voor gft-inzameling bij de hoogbouw

Extra energie

Ook hoogleraar milieubiologie Mark van Loosdrecht van de TU Delft wijst op risico’s en nadelen van vermalers. Volgens hem zijn veel rioolwaterzuiveringsinstallaties voorstander omdat ze menen dat vermalers de installaties energieneutraal maken met een hogere biogasproductie. Dat blijkt niet het geval. "Een vermaler gebruikt energie die rioolwaterzuiveringsinstallaties niet meetellen. Daarnaast kost het extra energie om het rioolwater te reinigen. Hierdoor zijn de installaties door de vermalers per saldo niet energieneutraal", zegt Van Loosdrecht. Saft geeft aan dat dit argument duidelijk terugkomt in de resultaten van de levenscyclusanalyse.
De hoogleraar somt tal van andere risico's op. "Een grotere belasting van het riool vergt meer onderhoud. Daarnaast ontstaat er een hogere emissie van broeikasgassen als methaan. Die uitstoot ondermijnt het positieve klimaateffect van biogasopwekking als vervanger van fossiele energie. Methaan is immers vijfentwintig keer sterker dan CO2."
"In mijn ogen zijn voedselrestenvermalers vooral handig," besluit Van Loosdrecht. "Maar op basis van duurzaamheid, klimaateffecten en zelfs kosten zijn ze niet verstandig."

Bronkansen in de hoogbouw
Diverse gemeenten voeren op het ogenblik onderzoeken en pilots uit bij hoogbouwlocaties. In sommige steden met kleine citybins, containers zo groot als een pedaalemmer, in andere met aanrechtbakjes of speciale bakjes met biologisch afbreekbare zakken. Beproefd wordt ook het plaatsen van inpandige voorzieningen, waar flatbewoners hun gft kunnen inleveren, en mini-milieustraten in de openbare ruimte met containers met toegangscontrole. De interventies laten zien dat het inzamelen van gft bij hoogbouw mogelijk is met goede resultaten (milieu, investering, dienstverlening). In alle gemeenten reageren bewoners positief op de mogelijkheid om verschillende afvalstromen te kunnen scheiden.
Niet alleen Nederlandse initiatieven, ook de succesvolle gft-inzameling in steden als Adelaide (Australië), Milaan, Barcelona en München inspireren.

"De bestaande route via de groene bak is de beste oplossing voor het milieu."
Robert Jan Saft - Attero
"Op basis van duurzaamheid, klimaateffecten en kosten zijn voedselrestenvermalers niet verstandig."
Mark van Loosdrecht - TU Delft
"Bij de hoogbouw liggen veel kansen om voedselresten apart in te zamelen."
Gijs Langeveld - Vereniging Afvalbedrijven