Glas heeft het eeuwige leven

Sluiten van de glaskringloop

Artikel - 02 juli 2015

Recycling heeft de wind mee. Terwijl Brussel de recyclingdoelen opschroeft en de waarde van secundaire grondstoffen alom wordt geprezen, maakt Nederland zich sterk om een centrale rol te vervullen als grondstoffenrotonde. Het momentum is er. In de jacht naar hogere recyclingpercentages heeft elke afvalstroom zijn eigen verhaal. Deze serie brengt telkens een stroom in beeld. Aflevering 5: glas.

Door Han van de Wiel   ©Copyright

Glas is een ideale verpakking voor drank, conserven en andere levensmiddelen. Het materiaal reageert niet met andere materialen, is hard, ondoordringbaar voor zuurstof en eenvoudig te reinigen en te steriliseren. Nederland behoort tot de Europese voorhoede wat betreft glasrecycling. Jaarlijks gaat ongeveer tachtig procent van het gebruikte Nederlandse verpakkingsglas terug naar de glasfabriek, ruim boven de Europese doelstelling van zestig procent, maar onder het Nederlandse doel van negentig procent. Om de glasrecycling een impuls te geven, is op initiatief van Nedvang eind vorig jaar de campagne Glas in ’t Bakkie gestart. De campagne moet Nederlanders bewust maken van het belang van glasrecycling én de drempel verlagen om glas in de glasbak te gooien. Nadrukkelijk wordt vermeld dat deksels en etensresten geen bezwaar zijn. Glasrecyclers halen die stoorstoffen er eenvoudig uit. "Veel mensen gooien potjes, deksels en resten jam of mayonaise niet in de glasbak, uit fatsoen, omdat ze denken dat het niet mag of omdat ze geen zin hebben het potje schoon te maken", vertelt Bianca Lambrechts van Maltha, Nederlandse marktleider in glasrecycling. Ze is blij dat Nederland een schepje bovenop de Europese doelstelling heeft gedaan. "Daar moeten we nog wel veel voor doen. Glas in ‘t Bakkie moet zo’n tien procent extra inzameling opleveren."
Glasrecycling levert volgens haar forse milieuwinst op vergeleken met de inzet van primaire grondstoffen. "Het smelten van scherven kost aanzienlijk minder energie dan van zand en soda glas maken, vanwege het lagere smeltpunt." Tien procent scherveninzet scheelt twee tot drie procent energie. Een groen bierflesje dat voor tachtig procent uit scherven bestaat, scheelt dus een kwart van de energie. Een kilo scherven vermijdt daarmee een CO2-uitstoot van 0,25 kilo. Scherven verminderen ook het gebruik van zand, kalk en soda.

Lees meer »

Kwaliteitsslag

Het lek in de glasketen zit met name bij consumenten, stellen Gerard Pille en Goos Kers van Owens-Illinois (O-I), wereldleider in glasverpakkingen met drie vestigingen in Nederland. O-I wil zijn percentage ingezette glasscherven wereldwijd opschroeven naar zestig procent in 2017 - nu is dat circa veertig procent. De verhouding tussen glasscherven en primaire grondstoffen hangt af van de glaskleur en de wensen van de klant. Bij groen glas is meer dan 85 procent glasscherven mogelijk, bij witglas is dat percentage hooguit zestig procent, want zelfs de geringste verontreiniging leidt in witglas al tot een kleurafwijking.
Volgens Pille moet het haalbaar zijn om het Nederlandse recyclepercentage op te voeren. "In België worden percentages van 95 tot 98 procent gehaald. Gedragsverandering krijg je niet van vandaag op morgen voor elkaar, maar ik ben er van overtuigd dat verbetering mogelijk is." Ook Michel Maas van Van Tuijl Glasrecycling kijkt naar België. Daar staat de glaswijzer - wat mag wel en niet in de glasbak? - op glasbakken en inzamelvrachtwagens. "Daarmee is bij ons nog veel winst te halen. Glas is de enige grondstof die oneindig recyclebaar is."
Nederland kent een fijnmazige infrastructuur voor glasinzameling. Bijna elke gemeente heeft onder- of bovengrondse containers voor wit, groen en bruin glas, al zijn er gemeenten die achterblijven bij het algemene beeld. Maas: "De glasbak is fantastisch, maar helaas gebruiken burgers hem ook als afvalbak. Zoals voor rommel, aardewerk, plastic, je kunt het zo gek niet bedenken."
In de glasrecycling is alles er op gericht om verontreinigingen uit het glas te halen. Per duizend kilo glasscherven accepteren de glasfabrieken twintig gram keramiek, steen en porselein (KSP). Glas is een duurzaam product, maar elk stukje steen of porselein betekent een breukrisico. De glasrecycling heeft volgens Maas een enorme kwaliteitsslag doorgemaakt. Glasrecyclingbedrijven leveren bij glasfabrieken een alsmaar schonere grondstof aan. Maas: "Tien jaar geleden accepteerden glasfabrieken een KSP-gehalte van vijftig gram per duizend kilo. Nu is dat twintig gram. Het is niet ondenkbaar dat het naar vijftien gram gaat. Onze machines kunnen dat, maar voor een echte verbetering moeten we naar de bron: de glasbak. Schoon aanleveren betekent een hoger rendement."

Vlakglas

Naast verpakkingsglas bestaat er vlakglas - ook wel vensterglas genoemd - dat wordt ingezameld bij glasbedrijven, milieustraten en tijdelijke innamepunten bij de bouw. De kwaliteit van vlakglas is hoger dan die van verpakkingsglas. "Vandaar dat recyclers er zo dol op zijn", zegt Cor Wittekoek van Vlakglas Recycling Nederland (VRN), een stichting die het recyclen van vlakglas stimuleert. "De recyclers gebruiken het om het aandeel lood in het verpakkingsglas te verlagen." Dat is met name van belang voor de export naar de Verenigde Staten, waar het toegestane loodgehalte in glas strenger is dan in Europa. Vijftien procent van het ingezamelde vlakglas wordt verwerkt tot nieuw vlakglas, zeventig procent vindt zijn bestemming in verpakkingsglas, de rest wordt verwerkt tot glaswol.
Door de crisis in de bouw, is het aanbod van vlakglasafval fors gekrompen. Minder woningrenovatie levert dertig procent minder vlakglasafval op ten opzichte van 2010. VRN streeft naar zoveel mogelijk hergebruik van vlakglasscherven in de vlakglasindustrie. "Dan praat je echt over cradle-to-cradle", zegt Wittekoek. Een groot gedeelte van de vlakglasscherven wordt echter toegepast in de productie van glaswol. Omdat het nog niet mogelijk is gebruikt glaswol te recyclen tot nieuwe glasproducten, betekent dit het einde van de glaskringloop. Jaarlijks verdwijnt naar schatting tien kiloton vlakglasafval in het bouw- en sloopafval, hoewel dat niet is toegestaan. VRN onderzoekt op welke manier dit vlakglasafval alsnog gescheiden kan worden ingezameld.
De glasrecyclers zijn volop bezig markten te zoeken om reststoffen af te zetten. Maltha heeft in samenwerking met anderen een bijzonder bomenzand ontwikkeld met het cradle-to-cradle-certificaat. Van Tuijl werkt samen met een partner die het KSP-materiaal verwerkt tot glasfoam. In Nederland (nog) geen succes, in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland gebruikt als onderlaag voor asfalt en als isolatie- en zelfs bouwmateriaal. De cirkel van glasrecycling is bijna rond. Nu de laatste loodjes nog. En die wegen zoals altijd het zwaarst.

Tachtig procent van het verpakkingsglas wordt gerecycled, fors meer dan het Europese doel van zestig procent, maar minder dan de Nederlandse doel van negentig procent

De glasstroom scheiden
De inhoud van de glasbak bestaat voor het overgrote deel uit glas (meer dan 97,5 procent). De overige 2,5 procent bestaat voornamelijk uit metalen (zoals doppen en deksels, die gerecycled kunnen worden), brandbaar afval (zoals plastic, kurk en papier) en keramiek, steen en porselein (KSP). Bij het verwijderen van het KSP uit de glasstroom ontstaat licht verlies, omdat daarbij ook glas wordt uitgestoten. De nieuwste glasrecyclingfabrieken zijn in staat om 90 tot 95 procent goed herbruikbaar glas uit het afvalglas te halen.
In glasrecyclingfabrieken komt het ingezamelde glas terecht op een rooster, dat de grootste verontreinigingen eruit zeeft. Daarna wordt het glas gebroken. Magneten halen metalen dekseltjes uit de scherven. Laser-, camera- en röntgentechnologie detecteert bijna alle stukjes KSP, die met luchtdruk uit de schervenstroom worden geblazen. Lichte verontreinigingen, zoals kurk, papier en dopjes worden van de band gezogen. Een Eddy Current-machine haalt de niet-magnetische metaaldeeltjes uit de scherven. De scherven worden vervolgens geïnspecteerd; bij te veel stoorstoffen begint het proces van voren af aan. Als laatste stap worden scherven drie tot tien weken blootgesteld aan de buitenlucht, zodat bacteriën de organische stoffen kunnen opeten.

"Glas in ‘t Bakkie moet zo’n tien procent extra inzameling opleveren."
Bianca Lambrechts - Maltha
"Gedragsverandering krijg je niet van vandaag op morgen voor elkaar, maar ik ben er van overtuigd dat verbetering mogelijk is."
Gerard Pille - Owens-Illinois (O-I)
"Door de hogere kwaliteit zijn recyclers dol op vlakglas."
Cor Wittekoek - Vlakglas Recycling Nederland
"Schoon aanleveren betekent een hoger rendement."
Michel Maas - Van Tuijl Glasrecycling
"Het lek in de glasketen zit met name bij consumenten."
Goos Kers - Owens-Illinois (O-I)