Bodemas als schone bouwstof

Innovatieve technieken werken bodemas op

Artikel - 26 juni 2013

De kwaliteit van bodemas verbetert. Dankzij innovatieve technieken blijft een schone grondstof over, die als ‘vrij toepasbare bouwstof’ kan worden ingezet. Het doel in de afgesloten Green Deal is ambitieus: begin 2017 moet minstens de helft hoogwaardig worden opgewerkt. De afvalsector ligt op koers. ‘We gaan er voor en liggen op schema.’

Door René Didde

Bodemas vindt sinds jaar en dag zijn weg in de grond-, weg- en waterbouwsector, vooral als ophoogmateriaal voor de wegenbouw. Sinds 1986 is ongeveer dertig miljoen ton in tientallen grote werken toegepast. De toepassingen hebben zich bewezen. Niettemin willen de centrales hogerop, naar een hoogwaardiger verwerking. Nu nog valt bodemas vanwege de verontreinigingen onder de zogeheten IBC-categorie van het Besluit bodemkwaliteit, waarbij IBC staat voor Isoleren, Beheersen en Controleren. Wil Sierhuis, adviseur duurzame ontwikkeling bij HVC, wil af van deze status. Hij wil bodemas inzetten als ‘vrij toepasbare bouwstof’. “Denk aan toepassingen als schoon ophoog- of funderingsmateriaal en vormgegeven toepassingen in asfalt of beton”, aldus Sierhuis.

Lees meer »

De afvalsector zet momenteel een ambitieuze stap in verdere opwaardering van de bodemas van de twaalf Nederlandse afvalenergiecentrales (AEC’s). Vorig voorjaar werd daartoe een Green Deal getekend tussen de afvalsector en de rijksoverheid. De deal is als volgt: zorgt de afvalsector voor een kwaliteitsverbetering, dan zorgt de rijksoverheid ervoor dat knelpunten bij de afzet worden weggenomen. Nog concreter: uiterlijk op 1 januari 2017 moet minstens de helft van de bodemas worden toegepast als schone bouwstof. 
De sector ligt op schema. Sierhuis ziet de deadline van 2017 met vertrouwen tegemoet. “De AEC’s zijn in samenwerking met het bedrijfsleven volop aan de slag bodemas op te waarderen tot vrij toepasbare bouwstoffen. Zoals het er nu voorstaat gaat het zeker lukken. In 2020 is het streven om voor alle bodemas nieuw nuttig emplooi te vinden”, aldus de voorzitter van de Werkgroep Reststoffen van de Vereniging Afvalbedrijven. Sierhuis juicht de kwaliteitsverbetering toe, maar benadrukt dat bodemas tot dusver geen milieuproblemen heeft opgeleverd. “Bodemas bevat weliswaar een aantal verontreinigende stoffen, maar het milieurisico is laag. Door het hete afvalverbrandingsproces met vlamtemperaturen tot 1100 graden Celsius worden de metalen opgesloten in een kristalstructuur. Ze zijn als een soort lavakorrels verglaasd. Het mooie is bovendien dat bodemas na verloop van tijd een betere kwaliteit krijgt. Onderzoek wijst dat uit.”

Wassen

De afvalsector investeert momenteel fors om de kwaliteitsverbetering te realiseren. Op verschillende locaties in het land staan nieuwe innovatieve technieken in de steigers. Een techniek die gunstige resultaten laat zien, is het wassen van bodemas om het materiaal schoner te krijgen. Boskalis Dolman werkt op het ogenblik aan een proefproject. Het aannemersbedrijf, dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw groot werd in de grondreinigingstechniek, zet nu een breed arsenaal technieken in voor de bodemasreiniging. Johan Dolman, directeur bij Boskalis Dolman, legt het procedé uit: “De bodemas wordt eerst gebroken en dan intensief gewassen in trommel- en schudzeven, opstroomkolommen, grindwassers en zwaardwassers. Daarbij ontstaan drie verschillende fracties; groot grindachtig materiaal van acht tot twintig millimeter, een fijnere soort van twee tot acht millimeter en tenslotte zandachtig materiaal van 63 micrometer tot twee millimeter. De drie fracties worden vervolgens over eddy current-scheiders, magneetachtige apparaten, geleid. Die halen er een behoorlijke partij non-ferrometalen uit. Dat komt omdat de non-ferrometalen beter beschikbaar worden voor de scheiders.”
Vooral uit de fijne zandfractie, die ongeveer de helft van de bodemas beslaat, kunnen door verschillen in bezinksnelheid aluminium (langzaam), koper en lood (beide snel) worden afgescheiden. “We houden niet alleen meer non-ferro’s over, we wassen ook zouten als natriumchloride en metaalzouten uit het materiaal, waardoor we een schone bouwstof overhouden. De kwaliteit en de waarde nemen daardoor toe”, aldus Dolman. De aannemer ziet een afzet als ‘vrij toepasbaar ophoogmateriaal’ in het verschiet liggen, maar ook als toeslagmateriaal in de beton- en asfaltindustrie.

De ADR-methode vergroot de opbrengst metalen (foto: AEB)

Metaalterugwinning

Waar Dolman vanuit de grondreiniging in de bodemasverwerking is beland, komt de aanvliegroute van Inashco vanuit de terugwinning van de metalen. “Wij zijn een 100% dochter van metaalbedrijf Fondel en op zoek naar bronnen voor secundary mining”, zegt directeur Arno La Haye van Inashco. Het bedrijf werkt aan een innovatieve droge scheidingstechniek, het ADR-proces (Advanced Dry Recovery). Na de oven wordt bodemas door een bak water geleid. “Daardoor zitten de mineralen en de non-ferrodeeltjes aan elkaar, waardoor de eddy current-scheider zijn werk niet goed kan doen. Door ze in de ADR uit elkaar te slaan en ze met een rotor weg te schieten, worden de zware deeltjes door ballistische verschillen gescheiden van de lichte deeltjes. De eddy current krijgt de non-ferrodeeltjes dan wel te pakken”, vertelt La Haye. De ADR-methode verdubbelt volgens hem de opbrengst aan metalen. “Daarnaast kan de minerale fractie van twee tot twaalf mm zonder mankeren in de betonindustrie worden toegepast, bijvoorbeeld als toeslagmateriaal bij de productie van stoeptegels, trottoirbanden en rioolbuizen. Na het verstrijken van de levensduur kan het materiaal in de vorm van betonpuingranulaat opnieuw worden toegepast.”
Inashco is het proefstadium voorbij. Samen met Heros werkt het bedrijf bodemas van SITA, Omrin en AVR/Van Gansewinkel Rozenburg op met de ADR-methode. “Daarnaast verwerken we de bodemas van AEB in Amsterdam, en van AVR/Van Gansewinkel in Duiven. We gaan bouwen voor Twence in Hengelo. Ook in Duitsland en in de VS zijn drie fabrieken in bedrijf. Inmiddels is de CUR-aanbeveling ‘AEC-granulaat als toeslagmateriaal voor beton’ verschenen. Op basis van de aanbeveling heeft Kiwa de BRL 2507 ‘AEC-granulaat als toeslagmateriaal voor beton’ opgesteld”, aldus directeur La Haye.

Positieve waarde

Naast het wassen van bodemas en het ADR-proces voert de afvalsector pilots uit met andere innovatieve technieken, zoals de versnelde veroudering en droge ontslakking. Om de gewenste kwaliteit te bereiken, is waarschijnlijk een combinatie van technieken nodig. Sierhuis van HVC ziet een toekomst voor zich, waarin alle bodemas als ‘vrij toepasbare bouwstof’ de markt opgaat. De nieuwe stempel heeft niet alleen een duurzamer karakter, het vergroot ook de afzetmarkt en de financiële waarde. “In feite is bodemas het rijkste erts dat we in Nederland kennen. Met de hoeveelheid zilver in bodemas kunnen we voorzien in tien procent van de Nederlandse zilverbehoefte. Naast zilver zitten in bodemas aluminium, koper en goud. De non-ferrofractie uit bodemas brengt duizend tot vijftienhonderd euro per ton op.”
Niet alleen de non-ferrofractie, ook de ‘vrij toepasbare bouwstof’ brengt meer op. Met de hoogwaardige toepassing krijgt bodemas een positieve waarde. Nu moeten afvalbedrijven bodemas nog een negatieve waarde meegeven. Sierhuis: “De huidige toepassing van bodemas als IBC-bouwstof kost, afhankelijk van de afstand, circa tien euro per ton. Met de toepassing van nieuwe technieken krijgt de grondstof een positieve waarde, al zullen we wel moeten concurreren met producten als puingranulaat.”

"Met de nieuwe technieken krijgt bodemas een positieve waarde."
Wil Sierhuis - HVC
"De ADR-methode verdubbelt de opbrengst aan metalen."
Arno La Haye - HVC
"De kwaliteit en de waarde nemen toe."
Johan Dolman - Boskalis Dolman