'Alleen afval gescheiden inzamelen is niet genoeg'

Artikel - 26 september 2016

Door maatschappelijk verantwoord inkopen kan de overheid de circulaire economie écht stimuleren, aldus Boris van der Ham.

Het kabinet heeft 14 september heeft zijn rijksbrede programma voor de circulaire economie gepubliceerd. De Nederlandse economie moet in 2050 volledig draaien op herbruikbare grondstoffen. Het kabinet wil hierover afspraken maken met bedrijfsleven en milieuorganisaties. Het zijn mooie ambities en ze zullen breed worden gedeeld. Het is echter van het grootste belang dat vooral de overheid zelf een verandering van denken inzet. 

Hergebruik van materialen, opwerking en recycling - het past allemaal in de ambitie om tot de zogeheten ‘circulaire economie’ te komen. Op het oog lijkt de circulaire economie beleidsmakers te inspireren. Werkkleding van gerecycled afval, meubels van steigerhout, speeltuinen van afgeschreven bouwmaterialen: allemaal iconische projecten, die vaak als illustratie worden gebruikt in de media en in beleidsnotities. Dit soort creatieve initiatieven spreken aan, maar nader beschouwd zijn ze vaak uiterst kostbaar en zetten ze vooral veel te geringe volumes om. Om echt tot een circulaire economie te komen moet er groot worden gedacht.

De Nederlandse afvalsector is wereldwijd leidend in de circulaire technologie. Waar de sector zich vroeger focuste op het oplossen van afvalproblemen, ziet ze zichzelf tegenwoordig primair als leverancier van grondstoffen. Het succes van de circulaire economie staat of valt bij het grootschalig inzamelen en hergebruiken van afval. En het allerbelangrijkste: de producten die daaruit ontstaan moeten ook kunnen worden afgezet.

'Meer inzameling loont alleen wanneer het afval daadwerkelijk hoogwaardig wordt gerecycled'

Het overheidsbeleid richt zich in stapels beleidsnotities echter vooral op afvalinzameling. Voor huishoudelijk afval geldt bijvoorbeeld een doel van 75 procent gescheiden inzameling in 2020. Het is mooi dat gemeenten steeds beter worden in afvalinzameling, maar de cijfers zeggen vrij weinig over de resultaten voor de circulaire economie. Meer inzameling loont alleen wanneer het afval daadwerkelijk hoogwaardig wordt gerecycled. En meer recycling betekent ook: méér producten. 

Waar de overheid wel hoge ambities heeft voor het inzamelen van afval, blijkt dat bij het afnemen van recyclede producten de ambitie regelmatig stilvalt. Inkoopbureaus en bestuurders kiezen dan opeens voor het meest goedkope, minst duurzame materiaal. Ook zijn beleidsmakers te vaak onwetend over de mogelijkheden van de producten, of leeft er een onterechte vrees voor verontreinigingen in producten met gerecyclede grondstoffen.  

Voor het welslagen van de circulaire economie moet de overheid haar rol in de circulaire economie serieuzer nemen. Zij kan met tien procent van het Bruto Nationaal Product aan inkoopkracht het verschil maken. Door maatschappelijk verantwoord in te kopen, geven overheden de afzetmarkt een duw in de rug. 

Kansen liggen voor het grijpen. Denk aan compost van gft-afval voor gemeentelijke plantsoenen en sportvelden, gerecyclede grondstoffen voor infrastructurele werken en hergebruikte bouwmaterialen voor overheidsgebouwen. Denk ook aan de nuttige toepassing van bodemas. Dit product blijft over na verwerking in afvalenergiecentrales. Vroeger was bodemas een verontreinigde reststroom, maar door toepassing van hoogwaardige technologie is die tegenwoordig schoon te maken. Het kan een nuttige bouwstof vormen bij grote infrastructurele werken. 

De overheid heeft meer instrumenten in handen om circulaire producten een boost te geven. Bijvoorbeeld door het instellen van een lager btw-tarief voor gerecyclede producten en verplichte percentages hergebruikte grondstoffen in nieuwe producten. Grote PET-flessen voor frisdranken moeten bijvoorbeeld al deels bestaan uit gerecycled PET. Dergelijke stimulansen verdienen navolging, maar blijven achterwege in nationale en Europese beleidsvoornemens.

De circulaire economie is een gezamenlijk opgave. Grondstoffen behouden; dat is de uitdaging waar overheden en afvalbedrijven voor staan. De afvalsector zorgt ervoor dat de vereiste kwaliteit wordt geleverd. Het wordt tijd dat de overheid ook haar verantwoordelijkheid neemt. 


Opniniestuk Boris van der Ham, voorzitter Vereniging Afvalbedrijven

26 september 2016 gepubliceerd in Trouw

Lees meer »